Digital detox: λιγότερη οθόνη, περισσότερη πόλη

Πότε ήταν η τελευταία φορά που βγήκατε για βόλτα στην πόλη χωρίς να ρίξετε ούτε μία ματιά στο κινητό σας; Που πήγατε για καφέ ή φαγητό με φίλους και δεν υπήρχε καμία συσκευή στο τραπέζι; Για τους περισσότερους, η απάντηση δεν έρχεται εύκολα.

Σε έναν κόσμο σχεδιασμένο να αιχμαλωτίζει την προσοχή μας, το digital detox μοιάζει πια με μια μικρή πράξη ελευθερίας. Δεν χρειάζεται να αποσυρθούμε ολοκληρωτικά από την ψηφιακή πραγματικότητα. Μπορούμε όμως να υιοθετήσουμε μικρές συνήθειες που θα μας φέρουν πιο κοντά όχι μόνο στον εαυτό μας αλλά και στους άλλους.

Όρια, όχι αποχή

Το θέμα δεν είναι να ζήσουμε χωρίς κινητό ούτε να το δαιμονοποιήσουμε. Είναι να αποφασίζουμε εμείς πότε το χρησιμοποιούμε, όχι να αποφασίζει εκείνο για εμάς. Και γι' αυτό αρκούν απλές, συνειδητές επιλογές.

Η διεθνής τάση κινείται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση. Όλο και περισσότεροι καλλιτέχνες ζητούν από το κοινό να κλειδώσει το κινητό του σε ειδικές θήκες μέχρι το τέλος της συναυλίας ή της παράστασης. Σε πόλεις όπως το Λονδίνο και η Νέα Υόρκη ανοίγουν καφέ και διοργανώνονται βραδιές όπου οι συσκευές μένουν έξω από την πόρτα. Ακόμα και αρκετοί νέοι της Gen Z στρέφονται σε απλά κινητά για να πάρουν μια ανάσα από τα social media.

Τα όρια στη χρήση της τεχνολογίας χωρούν άνετα στην καθημερινότητά μας και το αποτέλεσμα μπορεί να μας ξαφνιάσει. Μια βόλτα στην πόλη χωρίς τις ειδοποιήσεις να διεκδικούν την προσοχή μας και το βλέμμα επιστρέφει στους δρόμους, στους ανθρώπους, στις λεπτομέρειες που συνήθως προσπερνάμε. Ένα γεύμα όπου το κινητό μένει στην τσάντα αντί για δίπλα στο πιάτο δεν είναι μόνο θέμα σεβασμού. Είναι ένας απλός τρόπος να απολαύσουμε πραγματικά τη συντροφιά όσων κάθονται απέναντί μας.

Το ίδιο ισχύει και για τον χρόνο στη φύση, σε ένα πάρκο ή δίπλα στη θάλασσα, χωρίς να καταγράφουμε την κάθε στιγμή. Στην Ιαπωνία, μάλιστα, η απλή παραμονή ανάμεσα στα δέντρα, με όλες τις αισθήσεις ανοιχτές, έχει και το δικό της όνομα: shinrin-yoku ή «δασόλουτρο». Δεν χρειάζεται δάσος για να το δοκιμάσουμε. Χρειάζεται μόνο να αφήσουμε για λίγο την οθόνη να περιμένει.

+

Η επιστροφή της παρέας

Τα τελευταία χρόνια, η ανθρώπινη επαφή και επικοινωνία μεταφέρθηκαν σε μεγάλο βαθμό στα κινητά μας. Τα μηνύματα, τα stories και τα video call πήραν τη θέση της φυσικής παρουσίας. Σήμερα όμως κάτι φαίνεται να αλλάζει.

Σε πολλές πόλεις του κόσμου, ολοένα περισσότεροι άνθρωποι αναζητούν λόγους να βγουν από το σπίτι και να βρεθούν με άλλους από κοντά, χωρίς να μεσολαβούν οθόνες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της εποχής είναι τα run club. Ομάδες δρομέων που συναντιούνται κάθε εβδομάδα, τρέχουν μερικά χιλιόμετρα και καταλήγουν για καφέ ή μπίρα. Για πολλούς, το τρέξιμο είναι απλώς η αφορμή. Ο πραγματικός λόγος είναι η παρέα.

Στην ίδια λογική κινούνται τα supper club, που φέρνουν αγνώστους γύρω από το ίδιο τραπέζι, οι λέσχες ανάγνωσης, οι βραδιές επιτραπέζιων παιχνιδιών και τα μικρά εργαστήρια. Παράλληλα, επιστρέφει και η παλιά συνήθεια να βγαίνουμε χωρίς σχέδιο ή προγραμματισμό. Τα γνωστά σημεία συνάντησης όπου ξέρεις ότι θα πετύχεις φίλους και το απλό «είμαι εδώ, έλα κι εσύ».

Ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του '80, ο κοινωνιολόγος Ray Oldenburg μιλούσε για τους «τρίτους χώρους», τα μέρη ανάμεσα στο σπίτι και τη δουλειά όπου συναντιόμαστε χωρίς ιδιαίτερο λόγο. Σήμερα, αυτοί οι χώροι, από το καφέ της γειτονιάς μέχρι το παγκάκι στην πλατεία, ξαναγίνονται το κέντρο μιας πιο αυθόρμητης και πιο αληθινής κοινωνικής ζωής.

+

Με τα πόδια, χωρίς βιασύνη

Σε μια εποχή που όλα κινούνται γρήγορα και η ευεξία φέρνει στο νου συνδρομές σε γυμναστήρια και εφαρμογές που μετρούν τα πάντα, το περπάτημα έχει αποκτήσει έναν χαρακτήρα σχεδόν αντισυμβατικό. Πολλοί το ανακαλύπτουν ξανά, όχι ως άσκηση με στόχους και επιδόσεις, αλλά ως καθημερινή απόλαυση.

Η ιδέα δεν είναι καινούργια. Στο Παρίσι του 19ου αιώνα, ο ποιητής Charles Baudelaire έγραφε για τον flâneur, τον περιπατητή που περιπλανιέται στην πόλη χωρίς να βιάζεται, απλώς για να παρατηρήσει τη ζωή που κυλά στους δρόμους. Ήταν ένας τρόπος να γνωρίσεις τον κόσμο. Ο σημερινός flâneur κάνει κάτι παρόμοιο. Αφήνει την οθόνη στην τσέπη και κοιτάζει γύρω του. Ένα μπαλκόνι γεμάτο γλάστρες, μια παλιά επιγραφή, ένα στενό που δεν είχε εξερευνήσει ποτέ.

Επιπλέον, το περπάτημα μάς χαρίζει χρόνο να σκεφτούμε. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Stanford έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι σκέφτονται πιο δημιουργικά όταν περπατούν παρά όταν κάθονται, κάτι που πολλοί συγγραφείς και φιλόσοφοι γνώριζαν ήδη από ένστικτο. Όταν λοιπόν το περπάτημα γίνεται περισυλλογή και παρατήρηση, δεν είναι χαμένος χρόνος, αλλά ένας από τους πιο απλούς τρόπους να ζήσουμε πραγματικά την πόλη.

+

Εκεί που η πόλη συναντά τη θάλασσα

Όσα περιγράφονται ως νέες τάσεις στις μεγάλες πόλεις του κόσμου, η Αθήνα τα ξέρει καλά. Εδώ η πλατεία της γειτονιάς ήταν πάντα σημείο συνάντησης, ο καφές αφορμή για κουβέντα και η βόλτα δεν χρειαζόταν ποτέ αφορμή. Με ήπιο κλίμα και ήλιο σχεδόν όλο τον χρόνο, η ζωή περνά σε μεγάλο βαθμό έξω.

Η Αθήνα ανταμείβει και όσους την περπατούν. Από τον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου και τα μονοπάτια του Φιλοπάππου μέχρι τα στενά της Πλάκας, κάθε διαδρομή κρύβει κάτι που αξίζει να το προσέξεις. Κι όσο κατεβαίνεις προς τα νότια, η πόλη ανοίγεται στη θάλασσα και το παραλιακό μέτωπο γίνεται ένας από τους πιο αγαπημένους τόπους περιπάτου.

Στο Ελληνικό διαμορφώνεται το The Ellinikon Park, ένα από τα μεγαλύτερα παράκτια πάρκα της Ευρώπης, που έρχεται να προσθέσει περίπου 2 εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα πρασίνου δίπλα στο νερό. Ένας τόπος για να περπατήσουμε, να συναντηθούμε και να ξαναβρούμε τον δικό μας ρυθμό, μακριά από τις οθόνες.