Πόλεις των 15 λεπτών: Ένα νέο μοντέλο αστικής ζωής

Μια πρόκληση που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι των αστικών κέντρων είναι οι μακρινές αποστάσεις που χρειάζεται να διανύουν καθημερινά. Ο χρόνος που περνούν στο αυτοκίνητό τους ή στα μέσα μαζικής μεταφοράς για να πάνε στην εργασία τους, στις καθημερινές υποχρεώσεις τους ή σε χώρους ψυχαγωγίας, υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής τους. Για παράδειγμα, το 2024 στην Αθήνα, οι οδηγοί ξόδεψαν κατά μέσο όρο 111 ώρες στο μποτιλιάρισμα. Παράλληλα, η ανάγκη των πολιτών να χρησιμοποιούν μηχανοκίνητα οχήματα αυξάνει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των πόλεων.

Μια καινοτόμος προσέγγιση που έρχεται να λύσει αυτό το πρόβλημα είναι οι πόλεις των 15 λεπτών. Πρόκειται για πόλεις όπου ο χρόνος μετακίνησης των κατοίκων για τις καθημερινές ανάγκες τους δεν ξεπερνά τα 15 λεπτά με τα πόδια ή με ποδήλατο. 

Ανθρωποκεντρικό μοντέλο πολεοδομικού σχεδιασμού

Η πόλη των 15 λεπτών (15-minute city) είναι ένα νέο μοντέλο πολεοδομικού σχεδιασμού που βασίζεται στην εγγύτητα σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες. Στόχος δεν είναι η διάσχιση μιας ολόκληρης μεγαλούπολης σε 15 λεπτά, αλλά η δημιουργία επιμέρους ζωνών όπου οι κάτοικοι βρίσκουν κοντά στο σπίτι τους όσα χρειάζονται: εργασία, καταστήματα, υποδομές υγείας και εκπαίδευσης, χώρους ψυχαγωγίας και αναψυχής. Με λίγα λόγια, πρόκειται για πόλεις μέσα στις πόλεις.

Η προσέγγιση αυτή περιορίζει τη χρήση αυτοκινήτων, μοτοσυκλετών και συγκοινωνιών, και προωθεί το περπάτημα και τη λεγόμενη μικροκινητικότητα, δηλαδή τη μετακίνηση με ήπια μέσα, όπως ποδήλατο ή πατίνι. Γι’ αυτό, οι πόλεις των 15 λεπτών δίνουν έμφαση σε πεζόδρομους, ποδηλατόδρομους και πεζοδρόμια, αντί για αυτοκινητόδρομους και λεωφόρους.

Οι γειτονιές των 15 λεπτών μεταμορφώνουν την καθημερινότητα των κατοίκων, αφού περιορίζουν δραστικά τον χρόνο για μετακινήσεις και τον αφιερώνουν σε όσα πραγματικά έχουν αξία: βόλτες, χόμπι, ξεκούραση. Το περπάτημα και η ποδηλασία έχουν χαμηλό ανθρακικό αποτύπωμα, βελτιώνουν την υγεία και την ευεξία, και, φυσικά, είναι δωρεάν. Παράλληλα, οι δρόμοι ζωντανεύουν, οι γείτονες έρχονται πιο κοντά και η αίσθηση της κοινότητας δυναμώνει, ενώ οι μικρές επιχειρήσεις της γειτονιάς ενισχύονται καθώς όλο και περισσότεροι κάτοικοι επιλέγουν να καλύπτουν τις καθημερινές τους ανάγκες μέσα σε αυτή τη μικρή ακτίνα.

+

Από τη γειτονική μονάδα στην πόλη των 15 λεπτών

Ήδη από το 1920 είχε ξεκινήσει η ιδέα της «γειτονικής μονάδας» (neighbourhood unit) που πρότεινε τον σχεδιασμό αυτόνομων γειτονιών στα αστικά κέντρα, τα οποία μεγάλωναν με ταχείς ρυθμούς εξαιτίας της εκβιομηχάνισης. Μερικές δεκαετίες αργότερα, γύρω στο 1970, διατυπώθηκε ο όρος «συμπαγής πόλη» (compact city), για να περιγράψει αστικά κέντρα που αναπτύσσονται σε καθορισμένα γεωγραφικά όρια και με μεικτές χρήσεις γης, δηλαδή με ενσωμάτωση κατοικιών, καταστημάτων και εργασιακών χώρων σε συγκεκριμένες περιοχές ή κτίρια.

Μια πρώιμη εκδοχή της πόλης των 15 λεπτών εφαρμόστηκε το 1994 στο Poundbury της Αγγλίας, όπου ο αστικός σχεδιασμός επικεντρώθηκε στην εύκολη πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες. Το 2016 η ιδέα της πόλης των 15 λεπτών εδραιώθηκε στη Γαλλία από τον αρχιτέκτονα Carlos Moreno, ενώ απέκτησε διεθνή απήχηση μετά την πανδημία COVID-19. Σήμερα προωθείται από το δίκτυο C40 Cities, μια συνεργασία 97 δημάρχων πόλεων από όλο τον κόσμο, ανάμεσά τους και της Αθήνας, με στόχο την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.

Διεθνή παραδείγματα και η περίπτωση της Αθήνας

Στο Παρίσι τα τελευταία χρόνια έχουν δημιουργηθεί μικρές γειτονιές με μεικτές χρήσεις γης. Για παράδειγμα, σχολικές αυλές μετατρέπονται σε μικρά πάρκα και ζωντανούς χώρους συνάντησης και φιλοξενούν ποικίλες δραστηριότητες πέρα από το σχολικό ωράριο. Στη Βαρκελώνη, εφαρμόζεται το μοντέλο των superblocks: ολόκληρες γειτονιές οργανώνονται σε τετράγωνα περίπου 400 μέτρων, μέσα στα οποία δρόμοι ήπιας κυκλοφορίας δίνουν προτεραιότητα στους πεζούς και τα ποδήλατα, δημιουργώντας ένα βιώσιμο δίκτυο καθημερινών διαδρομών. Παρόμοιες πρακτικές υιοθετούνται στη Σανγκάη, την Οτάβα τη Μελβούρνη και το Χιούστον του Τέξας.

Την ίδια στιγμή, στη Μητροπολιτική Περιοχή Αθήνας, δηλαδή στην περιοχή που περιλαμβάνει  την Αθήνα, τον Πειραιά και τα προάστιά τους, κυκλοφορούν περί τα 2,5 με 3 εκατ. αυτοκίνητα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, στο σύνολο των κατοίκων:

• 53% μετακινείται με ΙΧ.
• 35% παίρνει τις δημόσιες συγκοινωνίες.
• 8% πηγαίνει στην εργασία με τα πόδια.
• 1-2% χρησιμοποιεί ποδήλατο.

Τα στοιχεία αυτά εξηγούν την ταλαιπωρία των οδηγών, αλλά και των πεζών, αφού ο χώρος που προορίζεται για εκείνους συνεχώς συρρικνώνεται. Είναι προφανές ότι χρειάζονται ριζικές λύσεις που θα αναβαθμίσουν την ποιότητα ζωής κατοίκων και επισκεπτών.

+

The Ellinikon: Μια πόλη των 15 λεπτών στην Αθηναϊκή Ριβιέρα

Στο The Ellinikon, δίνουμε μια ξεκάθαρη απάντηση σε αυτές τις προκλήσεις καθώς για πρώτη φορά στην Ελλάδα σχεδιάζουμε μια ανοιχτή και διασυνδεδεμένη πόλη των 15 λεπτών, που επαναπροσδιορίζει τον αστικό τρόπο ζωής. Η νέα πόλη θα περιλαμβάνει:

• Ανοικτούς πράσινους χώρους – To The Ellinikon Park θα ενώνει τον Υμηττό με τη θάλασσα και θα είναι το μεγαλύτερο παραθαλάσσιο πάρκο της Ευρώπης. Με έκταση 2 εκατ. τ.μ. θα είναι 12,5 φορές μεγαλύτερο από τον Εθνικό Κήπο και 1,5 φορά μεγαλύτερο από το Hyde Park του Λονδίνου.
• Προσβάσιμο παράκτιο μέτωπο – Μια αμμώδης παραλία μήκους 1 χλμ. θα υποδέχεται κατοίκους και επισκέπτες για στιγμές χαλάρωσης. Επίσης, με την υπογειοποίηση τμήματος της Ποσειδώνος θα επανασυνδεθεί η πόλη με το παραθαλάσσιο μέτωπο.
• Γειτονιές μεικτής χρήσης  – Οι περισσότερες γειτονιές θα συνδυάζουν κατοικίες, καταστήματα και επιχειρηματικούς χώρους. Οι πολίτες θα μπορούν μέσα σε 15 λεπτά να ικανoποιούν τις βασικές ανάγκες τους για εργασία, εκπαίδευση, ψυχαγωγία, υγεία και αγορές.
• Δίκτυο μικροκινητικότητας – Εκτεταμένο δίκτυο διαδρομών μήκους άνω των 50 χλμ., με πεζόδρομους, ποδηλατόδρομους και δρόμους ήπιας κυκλοφορίας.

Στη LAMDA Development, μεταμορφώνουμε το αστικό τοπίο και τον τρόπο που οι άνθρωποι ζουν, εργάζονται και ψυχαγωγούνται. Δημιουργούμε βιώσιμους, σύγχρονους προορισμούς που αναβαθμίζουν την καθημερινότητα, γιατί πιστεύουμε ότι η ζωή στην πόλη μπορεί να είναι καλύτερη για όλους και όλες.